Marco de actuacións prioritarias

A falta dunha adecuada ordenación do territorio na conca do Mar Menor e as actividades que afectan ao dominio público hidráulico (PHD) e ao aproveitamento da auga, en particular a agricultura de regadío (pola súa expansión e intensificación), a gandería intensiva e o desenvolvemento urbanístico, tiveron importantes impactos na lagoa ao aumentar as necesidades hidrolóxicas, invadir as vías fluviais e destruír as drenaxes naturais e aumentar o exceso de caudal.

Ademais, a zona de rego ilegal detectada inicialmente xustificou esta como primeira liña de actuación do MAPMM, dirixida a restablecer a legalidade no uso da auga e do DPH.

1. Reforzo da vixilancia e inspección para garantir o cumprimento da normativa vixente.
2. Selado e desconexión de instalacións de rega en zonas sen dereitos.
3. Programa de acción masiva de augas subterráneas.
4. Identificación de vías de auga públicas, cartografía do dominio público hidráulico asociado, zonas de inundación e demarcacións de límites en áreas prioritarias.
5. Revisión dos permisos de vertedura de augas residuais e control das explotacións gandeiras.

O obxectivo principal desta liña é actuar en orixe para eliminar os impactos directos e conseguir un efecto amortecedor ou absorbente dos impactos e carga contaminante da auga antes da súa chegada á lagoa, así como naturalizar a zona de captación nas zonas onde poida estar dispoñible, abordando as causas do estado de eutrofización.

1. Actividades de restauración de ecosistemas no perímetro do Mar Menor e creación do Cinto Verde.
2. Renaturalización e mellora ambiental dos barrancos, xestión de enchentes, e creación de corredores verdes que dean conectividade a toda a rede de saneamento.
3. Rehabilitación de xacementos mineiros perigosos abandonados e restauración de zonas afectadas pola explotación mineira na zona de influencia do Mar Menor.
4. Recuperación hidrolóxico-forestal da conca alta.

As ribeiras do Mar Menor e a correspondente costa mediterránea sufriron transformacións morfolóxicas e deterioración ambiental debido á súa ocupación e concentración de actividades e aos efectos do cambio climático.

1. Protección e recuperación morfolóxica do litoral do Mar Menor.
2. Protección e recuperación da costa mediterránea.

As choivas torrenciais propias do clima semiárido da conca do Mar Menor crean riscos asociados para a poboación e as infraestruturas das poboacións costeiras, debido principalmente ás inundacións.

Cando se produce este fenómeno, os sistemas de sumidoiros desbordan, revelando a incapacidade do sistema para reter as augas residuais. Os sistemas de tratamento son antigos e non están deseñados para o tamaño da poboación actual, o que provoca un descenso da calidade da auga tratada.

Ademais, mentres non se executan as actuacións previstas na Liña 2 e se reduce a contaminación que entra no barranco de Albujón, preténdese manter o funcionamento do bombeo e xestión dos caudais de auga que chegan á desembocadura deste barranco e, se é o caso, acometerase unha renovación integral desta infraestrutura.

As actuacións previstas están dirixidas a establecer elementos de seguridade que eviten a entrada no Mar Menor dun importante volume de augas circulantes con altos niveis de contaminación e protexer as infraestruturas.

1. Actuacións complementarias de xestión do risco de inundación en edificios e infraestruturas de competencia municipal.
2. Reforma da Rambla de Albujón.
3. Actuacións complementarias de saneamento e depuración na conca hidrográfica do Mar Menor.

O obxectivo desta iniciativa é acometer accións coordinadas con todos os axentes implicados na recuperación de especies vinculadas ao Mar Menor e á súa conca hidrográfica, desenvolvendo estratexias e actuacións de conservación, reintrodución e reprodución das especies máis emblemáticas que tamén poidan ser utilizadas en proxectos de restauración.

1. Conservación das especies terrestres.
2. Conservación de especies mariñas.
3. Creación dun centro de produción de especies mariñas para proxectos de restauración.

A actual degradación do Mar Menor e da súa zona de captación imposibilita continuar con modelos produtivos e económicos insostibles. Por iso, é fundamental analizar e impulsar todas as medidas que permitan a transición cara a unha economía máis sostible social e ambientalmente, especialmente as relacionadas coa actividade agraria.

Os obxectivos destas medidas destinadas a apoiar a transición destes sectores poderían resumirse nos seguintes puntos:

• Facilitar o aproveitamento das oportunidades e mellorar a competitividade xerada pola transición dos sectores, fundamentalmente dos sectores agrícolas.
• Impulsar foros de participación sectorial.
• Analizar retos, oportunidades e ameazas para deseñar as medidas máis adecuadas para levar a cabo a transición.
• Avaliar e difundir os instrumentos da Administración Xeral do Estado de apoio aos sectores (apoio á I+D+i, financiamento, préstamos, avais, formación, etc.).
• Promover a economía circular; como paradigma de produción e consumo no que se optimizan os recursos e se minimizan os residuos xerados.

O obxectivo é promover unha transición do actual modelo económico a outro que reduza a pegada ecolóxica fomentando accións como a reciclaxe e a reutilización de produtos.

1. Restauración e mellora ambiental en explotacións agrarias.
2. Outras axudas transversais.

Apróbase as normas previstas de especial relevancia para a conca do Mar Menor e a súa área de influencia.

1. Real decreto sobre protección das augas contra a contaminación por nitratos de orixe agraria.
2. Modificación do texto refundido da Lei de augas e do Regulamento do dominio público da auga.
3. Real Decreto polo que se modifica o Regulamento de Planificación Hidrolóxica.
4. Plan Hidrolóxico de terceiro ciclo da Conca do Río Segura.
5. Real Decreto de Nutrición Sostible en Solos Agrícolas.
6. Real decreto polo que se regula o recoñecemento e funcionamento das organizacións de produtores de froitas e hortalizas (OPFH) e real decreto polo que se regulan os fondos e programas operativos.
7. Real decreto polo que se establece o sistema de cálculo do uso individualizado dos fitosanitarios por explotación a partir do libro de contas electrónicas da explotación.
8. Real Decreto do Sistema de Información das Explotacións Agrarias.
9. Normativa de reutilización da auga.
10. Resolución para a aprobación das Directrices de xestión e conservación das fanerógamas mariñas e os seus anexos, e do Protocolo de resposta aos eventos de nidificación de tartarugas mariñas no litoral español.

Outro reto a abordar para corrixir os factores que afectan ao ecosistema e restaurar a lagoa costeira do Mar Menor é mellorar o coñecemento científico sobre o funcionamento de todos os ecosistemas asociados (conca hidrográfica e sistema acuífero) que inflúen na súa saúde ecolóxica.

O obxectivo desta liña pódese conseguir mediante a realización de estudos e investigacións que acheguen unha maior comprensión do seu funcionamento e dinámica. Para iso, é fundamental contar con sistemas de vixilancia ambiental robustos e permanentes que permitan a recollida de datos continua e inmediata.

Para restaurar a lagoa e manter os bens e servizos que ofrece este ecosistema, será necesaria unha xestión adaptativa (revisable) baseada nunha avaliación independente de todas as accións implementadas.

Tal e como está concibido, o MAPMM inclúe o apoio necesario para que cada liña de actuación se basee no mellor coñecemento posible.

Por iso, impulsáronse numerosas colaboracións específicas con centros de investigación e universidades de referencia.

Non obstante, nestas liñas concretas, estanse a desenvolver as seguintes medidas de gran alcance para comprender a conca hidrográfica e a lagoa, así como para modelar e crear un sistema que facilite a toma de decisións.

1. Seguimento científico integral da lagoa do Mar Menor.
2. Mellora do coñecemento das augas subterráneas e superficiais no Campo de Cartaxena e modelización numérica do ciclo hidrolóxico e da contaminación.
3. Modelización dos ciclos bioxeoquímicos e o seu impacto na biota do Mar Menor.
4. Sistema de integración e visualización da información, e apoio á decisión (DSS, Decision Support System).
5. Sistema independente de seguimento e avaliación do avance da recuperación do sistema socioecolóxico do Mar

O obxectivo é acometer un proceso participativo durante o segundo período de implantación do MAPMM, que está previsto que se prolongue ata 2026, para desenvolver un programa integrado destinado a favorecer o necesario cambio de tendencia para consolidar a medio e longo prazo a recuperación do Mar Menor, con vistas a 2050.

Esta estratexia incluirá un diagnóstico no que se baseen os obxectivos que se pretenden acadar, incluíndo as actuacións iniciadas dentro deste Marco de Accións Prioritarias e desenvolverá en detalle aquelas que deban implantarse nun período máis longo de tempo.

A medida que o MAPMM avanza, vanse identificando as necesidades e vanse adaptando os deseños de proxectos, abordando novos temas ou reforzando prioridades concretas.

Neste proceso cómpre comprender os coñecementos sociais e as percepcións das persoas que viven na zona, xa que iso contribuirá a abordar un problema tan complexo e multifactorial como o que afronta o Mar Menor.

Polo tanto, o obxectivo é fomentar un espazo social onde se poidan acadar acordos e consensos que fomenten a participación e implicación de todos na procura das mellores solucións posibles.

1. Programa integrado para a recuperación do Mar Menor.
2. Mar Menor 2050.

A participación social é clave para a recuperación do Mar Menor, e para garantir que todas as perspectivas e opinións sexan recollidas no deseño e posta en marcha dos proxectos do MAPMM, manterase un diálogo permanente coas organizacións da sociedade civil que representan o Mar Menor e a súa contorna.

Desde a posta en marcha da Oficina Técnica do Mar Menor a finais de xullo de 2022, desta medida impulsáronse dous aspectos: facilitar a información sobre o desenvolvemento e evolución do MAPMM e crear canles de participación entre os distintos axentes da sociedade.

Empréganse varias ferramentas de comunicación: por unha banda, a web do MITECO abre un espazo específico dedicado ao Marco de Actuacións Prioritarias para a recuperación do Mar Menor, onde se recolle información actualizada sobre os programas de traballo, avances na súa execución, mapas das áreas de actuación, e outra información relevante para o seu seguimento. Esta información ampliarase para incorporar información derivada do Marco de Actuacións actualizado.

Ademais, facilitase o contacto directo con todas as persoas e entidades a través dunha caixa de correo con enderezo de correo electrónico dedicado: bznoficinamarmenor@miteco.es

As redes sociais son fundamentais para promover a información e a participación, polo que se manterán abertas permanentemente as canles que se consideren máis eficaces para chegar á sociedade.

1. Información pública e participación social.
2. Coordinación MAPMM.